Deepfakes herkennen wordt binnenkort bijna onmogelijk – maar je kunt jezelf wél beschermen

Hoe moeilijk zou het eigenlijk moeten zijn om een deepfake te herkennen? Bijna onmogelijk, zo lijkt het. Een studie van iProov laat een behoorlijk opvallend resultaat zien: slechts 0,1% van de deelnemers wist correct te bepalen wat nep was en wat echt, in de media die ze te zien kregen. Dit terwijl ze wisten dat ze gemanipuleerde beelden en clips zouden zien. In het echte leven, waar we waarschijnlijk nog minder alert zijn, is die kwetsbaarheid waarschijnlijk nog groter.

Tegelijkertijd is het zelfvertrouwen hoog. Meer dan 60 procent van de deelnemers dacht dat ze deepfakes konden herkennen. De grootste overschatting van de eigen vaardigheden zat bij jongvolwassenen tussen de 18 en 34 jaar. Dat zorgt voor een vals gevoel van veiligheid – en dat is op zichzelf al een risico.

Dezelfde studie laat ook zien dat deepfake-video’s veel moeilijker te ontmaskeren zijn dan nepbeelden. Deelnemers waren 36% minder nauwkeurig in het herkennen van AI-gemanipuleerde video’s. En aangezien je voor een geloofwaardige nepvideo alleen een foto en een kort geluidsfragment nodig hebt, staan we dus voor een reële en groeiende dreiging.

Wat zijn deepfakes eigenlijk?

Deepfakes zijn heel realistische video’s, afbeeldingen of geluidsopnames die met behulp van AI zijn gemanipuleerd. De technologie kan gezichten vervangen, gezichtsuitdrukkingen aanpassen, gehele nepgezichten maken en iemand dingen laten zeggen die die persoon nooit heeft gezegd. Je kunt er van alles mee doen.

Deepfakes die worden gebruikt bij cyberaanvallen zijn in feite gewoon sociale manipulatie, social engineering, maar dan in een nieuw jasje. Het doel is om je te laten handelen buiten je normale gedrag. Vaak spelen ze in op angst en urgentie (zoals “Je account wordt afgesloten!”), waardoor je snel klikt of andere overhaaste acties onderneemt. Dit wordt vaak gecombineerd met autoriteit, waarbij de afzender zich voordoet als een leidinggevende of een instantie. Daardoor is je eerste reflex om de instructies te volgen. Deepfakes van autoriteitspersonen kunnen extra effectief zijn, omdat ze nog meer overtuigingskracht geven. We zijn ook minder gewend om sceptisch te zijn tegenover audio of video dan bijvoorbeeld tegenover verdachte links in e-mails of sms’jes.

Hoe bescherm je jezelf tegen deepfakes?

Hoe vergroot je je weerstand tegen sociale manipulatie? In plaats van te proberen een expert te worden in het “ontmaskeren” van nepvideo’s, zijn er drie dingen die veel belangrijker zijn:

• Hoe zien de routines eruit voor interne en externe communicatie – en hoe zorg je dat iedereen ze kent en volgt?
  Welke kanalen gebruik je voor welke informatie? Communiceert je leidinggevende normaal gesproken op deze manier, via dit kanaal? Dat zijn de vragen die je jezelf (en je collega’s) moet leren stellen.

• Zorg dat processen ook echt gevolgd worden in de praktijk.
  Elke organisatie heeft richtlijnen en processen die de veiligheid versterken, zoals dat minimaal twee mensen een factuur moeten goedkeuren. Tenminste… als die regels ook echt worden nageleefd. Veiligheid is niet iets wat alleen op papier bestaat – het is iets wat je dagelijks doet.

• Hoe creëer je een cultuur gebaseerd op de STAR-aanpak?
  Alle trainingen van Junglemap over informatiebeveiliging draaien om het aanleren van een STAR-mentaliteit: sta stil, denk na, vraag iemand anders en reageer op wat niet klopt.

Zo kun je je wapenen tegen sociale manipulatie – of het nu met AI is gemaakt of niet. Deepfakes vormen een groeiend probleem en worden steeds moeilijker te herkennen. Binnenkort is het misschien wel helemaal onmogelijk. Daarom: doe een stap terug, maak veiligheid onderdeel van je dagelijkse werk, houd je aan de processen – en blijf elkaar eraan herinneren om even stil te staan en na te denken, vooral als iets dringend voelt of de druk oploopt.

‍